Ambrogio

Verkiezingen, het parlement, de gemeenteraad, … Veel mensen haken af. Het interesseert hen niet (meer). Hoog tijd om de democratie te herdenken. Om te innoveren. Zoals we dat al meer dan 4000 jaar doen. Om de democratie andermaal aan te passen aan wat de samenleving er van verwacht.

De zitting van de gemeenteraad zou hét publieke moment bij uitstek moeten zijn waarop onze lokale democratie tot leven komt, de zesjaarlijkse verkiezingen even buiten beschouwing gelaten. Maar het lijkt geen kat te interesseren. Een tip voor wanneer u moeilijk de slaap kan vatten: kijk eens naar een opname van een gemeenteraadszitting. Ik garandeer u dat u snel zal indommelen. En het is gezonder dan een slaappil. De volgende dag kan u dan wel een kort verslag lezen in de lokale katern van de krant. Zo bent u toch een beetje op de hoogte van het feit dat partij X voor duurdere huisvuilzakken heeft gestemd, en dat partij Y niet akkoord is met de komst van een McDonald’s in de gemeente. Voor een boeiende en grondige analyse van het lokaal beleid moet u echter niet bij de lokale pers zijn.

Ik zet het hier allemaal bewust wat scherp aan. Maar er is nu eenmaal een discrepantie tussen de oprechte interesse van veel burgers voor het lokale reilen en zeilen enerzijds, en hun gebrek aan goesting om de lokale politiek via de formele circuits te volgen anderzijds. In die formele circuits wordt er nochtans hard gewerkt. Veel politici steken veel tijd in fractievergaderingen, commissievergaderingen, allerlei bestuursraden en raadszittingen. Ze nemen de agenda door en lezen de stapel stukken. Maar het boeit Jan met de pet allemaal niet.

Jan is vaak wel geïnteresseerd en bekommerd, heeft over veel zaken een mening. Hij wil dat die mening gehoord wordt, dat de politici er mee aan de slag gaan. De sociale media, waar het meestal leuker vertoeven is dan in de gemeenteraadszaal, bieden dan een toegankelijke uitlaatklep voor de politicus/a die we in het diepst van onze gedachten allemaal een beetje zijn. Daar vieren de verschillende meningen hoogtij. Aan het aantal likes en reacties kan u afleiden wat er leeft in de gemeente. De ene reactie is al beleefder en onderbouwder dan de andere. Soms is het gewoon bagger. Vluchtig is het in ieder geval. Een paar dagen animo, tot er iets nieuws komt. En enkele weken later is het weer gemeenteraad, met slechts een paar mensen op de publiekstribune, en nog een handvol kijkers online.

De democratie dreigt van binnenuit aangetast te worden. Niet enkel omdat extremisme steeds vaker ongehinderd het publieke debat insijpelt, onder andere via sociale media. Maar ook omwille van hoe de (lokale) democratie vandaag formeel georganiseerd is: het begeestert absoluut niet, weinigen volgen nog. De wereld van de politiek, en hoe die tot beleid komt, lijkt steeds meer ontkoppeld van de samenleving. Lokaal valt dat misschien nog iets beter mee, veel politici zijn er genetwerkt. Maar toch. Zo dreigt er onvermijdelijk wederzijds wantrouwen te groeien. En dan kan het inderdaad gebeuren dat Jan met de pet een beetje gek gaat doen. Extremistisch of extreem gedrag vindt dus wellicht ook voor een stuk zijn oorsprong in het feit dat veel mensen hun enthousiasme verliezen voor hoe onze democratie vandaag functioneert. En ze zo de voeling verliezen met wie er wat beslist, en waarom.

In weerwil van nog steeds hardnekkige tegenstand, is het daarom nu toch wel tijd geworden om werk te maken van échte burgerparticipatie (burgers die directe inspraak krijgen over zaken van lokaal belang). Niet ter vervanging van, maar als ernstige aanvulling op de representatieve democratie (verkiezingen van politici die samen met hun medewerkers in allerlei cenakels het beleid uitstippelen). We weten uit recent onderzoek (www.participatievedemocratie.be) dat burgers veel meer directe inspraak willen, dat dat de democratische kwaliteit in hun ogen fel kan verhogen. Dat ze meer willen zijn dan een toeschouwer van een in hun ogen saai en afstandelijk schouwspel. En we weten uit de bestuurspraktijk ook steeds beter hoe we dat goed en correct kunnen organiseren, zeker op de lokale schaal.

Laat ons dus inzetten op echte democratische vernieuwing. Er is geen reden om te doen alsof we met ons huidig systeem van representatieve democratie een soort definitief en ultiem eindpunt hebben bereikt. De geschiedenis van de democratie leert ons dat we al 4000 jaar experimenteren met allerlei verschillende vormen en systemen. Dat is ook nodig, omdat de democratie kapot gaat als we ze niet regelmatig durven aan te passen aan wat de samenleving ervan verwacht.